Deprem Bölgesinde Yıkım ve Enkaz Yönetimi: Sahadan Dersler

2023 depremlerinin ardından Hatay'da yıkım ve döküm sahası ayıklama, Gaziantep İslahiye ve Nurdağı'nda yıkım, Malatya'da deprem konutları altyapısı işlerinde çalıştık. Deprem bölgesi, bildiğiniz her yıkım kuralını sınayan yerdir — bu yazı o sahadan çıkardığımız derslerin kaydıdır.

Olağan yıkımdan beş fark

Ders 1: Ağır hasarlı yapıya makine gibi davranılmaz

Ayakta duran ağır hasarlı yapı, ne zaman göçeceği bilinmeyen yapıdır. Yaklaşım kuralımız netti: makine daima yapının dışında, operatör kabini yıkım cephesine hiç dönmeden, uzun erişimli ekskavatör ve yıkım makasıyla üstten ısırarak. Elle müdahale ve yapıya adam sokmak yasak — kurtarma bitmiş, yıkım aşamasındaki sahada dahi artçılar sürüyordu.

Ders 2: Eş zamanlılık, tek yapı planından zordur

İslahiye'de aynı sokakta birden fazla ekip çalışırken asıl risk komşu ekiptir: birinin yıktığı, diğerinin çalışma alanına toz ve parça gönderir. Çözüm günlük saha planıydı — her sabah hangi ekibin hangi cepheye döneceği çizilir, kamyon güzergâhları çakışmayacak şekilde ayrılır. Bekleme yönetimi normal şantiyede verim konusudur; deprem sahasında güvenlik konusudur.

Ders 3: Döküm sahası ayıklama, yıkım kadar iş

Hatay'da yalnız yıkmadık; döküm sahasında karışık enkazın ayıklanmasını da yürüttük. Sahaya günde yüzlerce kamyon karışık enkaz gelir: beton, demir, ev eşyası, tehlikeli atık bir arada. Ayıklamanın düzeni:

1. Kamyon kabulü ve yönlendirme — geliş kaydı tutulur
2. Ekskavatörle ön açma, demirin makasla ayrılması
3. Beton kırığının ayrı kümeye, demirin hurda sahasına alınması
4. Tehlikeli şüpheli malzemenin (asbest vb.) ayrı bölgeye karantinası

Demir geri kazanımı, ayıklamanın ekonomik motorudur; asıl amaç ise depolama hacmini küçültmek ve tehlikeli atığı karışıktan çıkarmaktır.

Ders 4: Toz, halk sağlığı meselesidir

On binlerce insanın hâlâ bölgede yaşadığı yerde yıkım tozu şikâyet konusu değil sağlık konusudur. Su tankeri sayısını yıkım makinesi sayısıyla birlikte planladık: sulamasız cepheye makas girmez kuralı, yavaşlatır ama tartışılmaz.

Ders 5: Altyapı, yıkımdan sonra başlar

Malatya'daki işimiz zincirin öbür ucuydu: deprem konutları sahalarının altyapısı — içme suyu, kanalizasyon, yağmur suyu hatları. Yıkımın temizlediği yerde hayat, altyapıyla geri gelir. İçme suyu şebekesi imalatının ayrıntısı: şebeke yapımı adım adım.

Sık sorulanlar

Deprem yıkımında öncelik sırasını kim belirler?

Kamu koordinasyonu — valilik ve ilgili bakanlık birimleri. Yüklenici kendi sırasını seçmez; tebliğ edilen listeye ve sahadaki güvenlik durumuna göre çalışır.

Kişisel eşyalar ne olur?

Yıkım öncesi sahiplerinin gözetiminde eşya tahliyesine imkân tanınır; enkazda çıkan evrak ve değerli eşya tutanakla teslim edilir. Bu, mevzuattan önce vicdan meselesidir.

Bu işlerde fiyatlama nasıl?

Kamu birim fiyatları ve yaklaşık maliyet esasları uygulanır; olağan piyasa pazarlığından farklı bir çerçevedir.

En kalıcı ders neydi?

Hazırlığın kıymeti. Deprem bölgesinde iyi iş çıkaran ekipler, olağan dönemde disiplinini kurmuş ekiplerdi: bakımlı makine parkı, belgeli operatör, kurallı saha. Kriz, alışkanlıkları büyütür — iyisini de kötüsünü de.