Otoyol Drenajı: Yüzey ve Yeraltı Drenaj Sistemleri

Bir otoyolu bozan şey trafik değil sudur. Dolguya sızan su taşıma gücünü düşürür, şevden inen su yarmayı oyar, platformda kalan su kaplamayı kırar. Bu yüzden otoyol maliyetinin ciddi bir bölümü, dışarıdan bakınca görünmeyen drenaj sistemine gider.

Biz bu sistemin her parçasını imal ettik: Yavuz Sultan Selim Köprüsü çevre yollarında drenaj-deşarj hatları, İzmir-Çeşme'de kafa hendekleri, dört ayrı ana yüklenici kesiminde yüzey ve yeraltı drenajı.

Sistemin parçaları

Neden bu kadar çeşit var?

Su üç ayrı yoldan gelir ve her yol ayrı yapı ister:

1. Yağış doğrudan platforma düşer → enine eğimle kenar hendeğine akar.
2. Yamaç suyu şeve yönelir → kafa hendeği yakalar, düşüm oluğu indirir. Kafa hendeği yoksa su şev yüzeyini oyar; birkaç mevsimde şev göçer.
3. Yeraltı suyu dolguya sızar → delikli borulu derin drenaj toplar. Bu görünmez ama en kritik olanıdır: suya doymuş dolgu, üzerindeki kaplamayı taşıyamaz.

İmalatta kaliteyi belirleyen üç nokta

1. Eğim disiplini

Hendek eğimi projede bellidir ve santimetre hassasiyeti ister. Eğimi bozuk hendek su tutar; duran su hem yapıyı bozar hem sivrisinek üretir. Kontrol teşkilatının ilk baktığı şey kottur.

2. Beton kalitesi ve derz düzeni

Hendek kaplamaları donma-çözülmeye açıktır. Düşük dozlu beton ilk kışta pullanır. Derzler projedeki aralıkta bırakılmazsa kaplama çatlar.

3. Deşarj noktasının doğruluğu

Sistem doğru toplar ama yanlış yere bırakırsa, komşu parseli veya alt kesimi su basar. Deşarj yapıları enerji kırıcıyla biter; aksi hâlde çıkış noktasında oyulma başlar.

Prekastın rolü

Düşüm oluğu ve U kanal gibi tekrar eden elemanlarda prekast üretim hem hızı hem standardı yükseltir. Astaldi kesiminde 61 kilometrelik aralığın düşüm oluklarını kendi prekast sahamızda üretip sahada monte ettik — yerinde döküme göre şevde kalıp işçiliği ortadan kalkar.

Sık sorulanlar

Drenaj imalatı hangi mevsimde yapılır?

Kazı ve boru işleri kuru mevsimde ilerler; beton işlerinde don riski gözetilir. Pratikte otoyol programı beklemez — kışın da imalat yapılır ama beton katkısı ve koruma maliyeti eklenir.

Delikli boru neden tıkanmaz?

Boru geotekstil sargı ve filtre malzemesiyle (kırmataş) sarılır; ince malzeme filtrede kalır. Filtresiz döşenen drenaj birkaç yılda tıkanır — sökmek, yeniden yapmaktan pahalıdır.

Hendek kaplaması hep beton mudur?

Hayır. Düşük debili kesimlerde kaplamasız (toprak) hendek, orta debilerde beton, yüksek hız gereken yerlerde prekast kanal kullanılır. Seçim debi hesabına dayanır.

Bakım kimin sorumluluğunda?

Kesin kabule kadar alt yüklenicinin, sonrasında işletmecinin. Teminat süresinde ortaya çıkan kusurlar (oturma, çatlak) alt yükleniciye döner — bu yüzden ilk imalatı doğru yapmak en ucuz yoldur.